English

Loài lan tên Tuấn Anh và “vườn treo” giữa Hà Nội

24/07/2004

Trần Tuấn Anh tại Ngọc Lan viên.

(VietNamNet) - Để có loài hoa lan mang tên mình, Trần Tuấn Anh đã dốc toàn bộ sức lực 20 năm qua. Đã có lúc anh nghĩ mình bỏ mạng giữa rừng thẳm vì tìm lan.

Xưa, “vua chơi lan, quan chơi trà”. Lan là giống hoa quý phái không phải ai cũng dám mơ ước tới. Ngày nay, lan đã bình dị đi vào cuộc sống đời thường. Thỉnh thoảng lướt trên đường phố ta có thể gặp những gánh hàng rong chở đầy lan, thả làn hương vào nhịp sóng hối hả.  

Với Trần Tuấn Anh, hơn hai mươi năm, kể từ khi cầm trên tay nhành lan đầu tiên, anh luôn mang theo một mong ước thật đẹp: một ngày không xa, mỗi ban công của người Hà Nội lúc lỉu những giò lan. Điều lớn lao ấy thôi thúc anh trở thành nhà kinh doanh hoa, và không chỉ có vậy còn là một người chơi lan, yêu lan bằng cả tấm lòng...

Ngọc Lan viên - chốn bình yên của “người yêu lan trầm lặng” 

Sinh năm 1965 tại Hà Nội, con một trong gia đình bố mẹ sống ly thân. Năm 1995 lập gia đình và đứa con trai 9 tuổi của vợ chồng anh lúc phải sống với bố, khi với mẹ. Vợ chồng anh cũng chia tay nhau!

Giới thiệu lan cho khách.

Ngày nhỏ phải vật lộn với cuộc sống, vừa học vừa kiếm tiền nuôi thân. 18 năm làm việc ở công ty cao su Sao Vàng rồi gia nhập quân ngũ, lên biên giới phía bắc. Khi lập gia đình thì anh đã quá gắn bó với lan, và cuộc chia tay diễn ra vì Tuấn Anh yêu hoa lan hơn hết thảy. 

Lan Kiếm, tên loài hoa đầu tiên Tuấn Anh có được thật tình cờ. Anh đến nhà máy xi măng Hoàng Thạch với chú khi nhà máy này đang khởi công. Chú anh thấy cây hoa đẹp, giữ lại cho cháu. Đến giờ cây lan Kiếm này vẫn còn, một khóm hoa to ấy có giá chỉ vài chục ngàn đồng nhưng đối với anh nó là vô giá.

Những năm tháng làm lính ở miền tây bắc, ngang qua cánh rừng, vách núi, Tuấn Anh tình cờ bắt gặp nhiều loài lan đẹp, anh gom lại gửi về xuôi. Xuất ngũ, Tuấn Anh coi lan là người bạn để chăm sóc lúc buồn vui. Cứ thế năm này qua tháng khác, lan trở thành một phần không thể thiếu của cuộc đời. 

Tuấn Anh bắt đầu trồng lan hoàn toàn xuất phát từ kinh nghiệm và đã phải ''đóng học phí'’ rất nhiều. Không ít giống cây đem về chết lên chết xuống. Có khi một loài cây anh phải đem trồng thử bốn năm kiểu khác nhau chỉ để quan sát xem trong điều kiện trồng thế nào thì cây sinh trưởng tốt.

Hơn chục năm về trước, người chơi lan còn ít, người hiểu về lan lại càng hiếm hoi, biết Tuấn Anh ham chơi lan thế nên đã có không ít người không hiểu hết giá trị của một số loài hoa và đã tìm đến bán cho Tuấn Anh với giá rẻ bất ngờ. Thời kỳ đầu có khi không chỉ người bán mà chính anh cũng không thể định chính xác giá trị của những loài lan quý mua được. Có cây Tuấn Anh chỉ mua với giá một nghìn đồng nhưng sau đó bán được giá cả triệu đồng.  

Nay giữa đất Hà thành đã có một nơi gọi là Vườn Ngọc Lan nức tiếng trong và ngoài nước. Vườn lan của Tuấn Anh nằm khuất trong một con ngõ sâu hun hút có tới hơn 300 loài, thuộc loại lớn nhất Hà Nội. Tuấn Anh sống giữa bốn bề hoa lan. Mỗi sáng tinh sương ông chủ vườn chào đón bình minh với hàng ngàn, hàng vạn cây ngọc lan ướt sương xanh mướt. Đêm ngủ có thể bên cạnh Tuấn Anh là hàng chồng sách chỉ dành để nói về hoa lan.

Tuấn Anh có nhiều sách chuyên ngành về ngọc lan đến mức anh so sánh “số sách về lan nếu đem cân phải nặng ngang với trọng lượng cơ thể của mình”. Sách về lan của anh có nguồn gốc tứ xứ và toàn là những cuốn lộp cộp cả nghìn trang, người đem đến tặng, người đưa từ nước ngoài về để đổi lan. “Nghề chơi cũng lắm công phu”, một cuốn sách về lan có giá vài trăm USD anh cũng sẵn sàng bỏ tiền mua, bất cứ nơi đâu nghe tin có loài lan lạ anh cũng tìm đến. Dày công tích luỹ kiến thức, kinh nghiệm về lan, hiểu biết về lan của Tuấn Anh ngày một đầy đặn. Từ một sinh viên tại chức khoa Quản trị kinh doanh của trường ĐH Kinh tế Quốc dân anh quyết tâm trở thành người chơi lan và kinh doanh lan chuyên nghiệp.

Dưới tiếng leng keng va đập của chùm đàn gió, bên chiếc bàn gỗ ngay tại Vườn Ngọc Lan “sáng lau sương, chiều lau bụi”, Tuấn Anh kể về những kỉ niệm buồn vui khi anh đã trót là người “ăn đời ở kiếp” với lan... 

Lạc lối tìm lan và chuyện loài hoa mang tên Tuấn Anh

Vườn treo Hoa Lan viên.

Đến Vườn Ngọc Lan của Tuấn Anh là người chơi đến từ nhiều vùng đất, thậm chí nhiều châu lục. Mảnh đất nơi ông chủ vườn lan sống không lúc nào ngớt người vào ra. Tuấn Anh không muốn rời khu vườn, nhưng rồi có những lúc gặp đối tượng “say” lan tìm đến vườn, anh sẵn sàng cùng bỏ phố lên rừng. Năm 2002, anh có chuyến đi tìm lan với một ông kỹ sư cơ khí người Đức nghiện chơi lan. Chính tên ông này đã được đặt cho một loài hoa lan vì là người có công tìm ra loài hoa lan đó.  

Ông kỹ sư đến nhà anh trong ngày và buổi chiều họ mới từ Hà Nội lên tới Thái Nguyên. Vào rừng sâu, cả hai bị lạc lối. Ông kỹ sư người Đức chỉ mang một mong ước duy nhất là tìm được loài hoa lan mang tên ông nở tại Việt Nam. Đêm xuống hai người đã chìm sâu trong rừng. Họ đã chứng kiến và chụp ảnh được không biết bao nhiêu loại lan. Và cứ mỗi khi nhìn thấy một loại lan lạ, Tuấn Anh như không tin vào mắt mình: con người yêu lan đến từ nước Đức xa xôi đang đồng hành với mình - chắp tay vái lạy trước hoa. Chỉ có điều suốt đêm đi trong rừng cho tới lúc đến chân núi vào lúc mờ sáng, loài hoa lan mang tên ông kỹ sư mà hai người muốn tìm vẫn biệt tăm biệt tích... Rời Thái Nguyên ngay trong hôm đó, người khách yêu lan đến kỳ lạ kia chỉ còn biết hẹn ngày quay trở lại Hà Nội... Lần khác, Tuấn Anh cũng đi với một vị khách người Đức, khi đến Thái Nguyên vào rừng tìm lan, anh đã bị tạm giữ qua đêm đến sáng ở huyện Võ Nhai vì người khách nước ngoài đi cùng quên đem theo hộ chiếu.

Biết bao chuyến “lên rừng xuống biển” tìm lan, có những chuyến đi kinh hoàng chỉ về tay trắng, nhưng có khi loài lan quý vào loại bậc nhất lại đến với “người sống cùng lan” một cách rất tình cờ. Ngày gắn tên mình cho lan đã đến. Loài lan này được tìm thấy ở vùng núi của tỉnh Sơn La nhưng không phải do Tuấn Anh ngắt nó lên từ hốc cây, vách đá mà nhờ có người mang đến... bán cho anh trong cả một chuyến hàng! Tuấn Anh mua nó và không ngờ đó là loài lan lần đầu tiên được tìm thấy trên thế giới. Khi có được nó, bằng kinh nghiệm và sự hiểu biết về lan, anh xác định được ngay giá trị.  

Loài lan mà Tuấn Anh phát hiện năm 2002 là loài lan mới nhất được tìm thấy và công nhận là một trong những loài lan quý và đẹp trên thế giới. Nó hội tụ đủ những yếu tố hấp dẫn người chơi lan: dễ trồng, hoa bền lâu, có hương thơm, nở siêng từ ngọn tới gốc, cây nhỏ gọn và hoa cho màu sắc tím hồng. Trên Tạp chí Orchid (chuyên về hoa lan), số tháng 2 năm 2004, Viện sỹ Hàn Lâm Nga Leonid Averyanov viết: “Loài lan Dendrobium tuananhii bổ sung vào bộ sưu tập các loài hoa lan đa dạng của Việt Nam. Loài lan này Tuấn Anh phát hiện ra, được tìm thấy tại tỉnh miền núi tây bắc tỉnh Lai Châu đã được công nhận và tên anh đã được đặt cho loài hoa này”.

Tuấn Anh kể, trước mỗi loài lan, dù thế nào anh cũng không thể nhầm lẫn được. Đã có lần đi tìm lan, người bán đem cây lan Hài Vân (vốn mọc ở miền Nam) cấy lên sườn núi và “lừa” anh là cây lan Hài Vietnamese “Alba" - một loài lan cực kỳ quý giá -  “gạ” bán cho anh với giá cao, nhưng anh đã nhận ra ngay. Còn với cây lan (nay đã được công bố mang tên anh), sau khi hiểu được giá trị của nó, mua loạt cây đầu rồi, “đâm lao phải theo lao”, anh phải dồn tiền mua tới hơn hai trăm cây... Nhưng mua bao nhiêu cũng không xuể, đến cạn tiền, còn cây bị ùn lại với số lượng lớn khiến anh lao đao không ít...  

Cho đến nay, khi thế giới đã công nhận có một loài lan mang tên Tuấn Anh, những cây lan anh mua hàng loạt dạo đó vẫn còn nhiều. Nhưng Tuấn Anh vẫn hào hứng tìm kiếm tiếp, vì anh cho rằng còn tới hai loài lan nữa chưa được biết đến. Nếu hai loài lan này được công nhận, anh muốn nó được mang những cái tên dân dã của Việt Nam. Tự tin vào sự am tường, hiểu biết về lan, Tuấn Anh dám khẳng định Việt Nam có tới hơn 720 loài lan khác nhau chứ không phải 678 loài như các nhà khoa học đã công bố...

Dành cuộc đời mình cho hoa lan, những lúc thư thái ngắm nhìn ngọc lan trổ bông, người đàn ông có vóc dáng mảnh khảnh, lạc quan, sống như không biết sóng gió được lấy tên đặt cho một loài hoa lan lại ước mơ. Anh mơ về một ngày tạo nên được một khu bảo tồn hoa lan Việt Nam và viết được một cuốn sách dầy dặn, tất nhiên, cuốn sách ấy viết về ngọc lan của một vùng nhiệt đới.

  • Bùi Dũng (VietNamNet)    

www.vnn.vn/xahoi/doisong/2004/07/219214/